Ewolucyjna teoria wiedzy




WYKŁAD 4. WPROWADZENIE DO ANTROPOLOGII FILOZOFICZNEJ

Modus quo corporibus adhaerent spiritus comprehendi ab hominibus non potest, et hoc tamen homo est.

Człowiek nie jest w stanie zrozumieć związku ducha z ciałem, a jednak jest to człowiek.

Zaplanuj

4.1. Wizerunek osoby w kulturze .

4.2. Biologiczny i społeczny u człowieka.

4.3. Człowiek w poszukiwaniu znaczenia: obrazy miłości.

4.4. Człowiek w poszukiwaniu znaczenia: obrazy strachu.

4.5. Człowiek w poszukiwaniu znaczenia: obrazy wolności.

4.6. Człowiek poszukujący znaczenia: „mieć” lub „być”?

Wizerunek osoby w kulturze

Co dziwne, ale jak dotąd w ich obrazach wszechświata nauka nie określiła miejsca człowieka. Fizyce udało się tymczasowo wytyczyć świat atomu. Biologii udało się ustalić pewien porządek w konstrukcjach życia. Opierając się na fizyce i biologii, antropologia (tj. Nauka o człowieku) z kolei w jakiś sposób wyjaśnia strukturę ludzkiego ciała i niektóre mechanizmy jego fizjologii i psychiki. Ale portret uzyskany przez połączenie wszystkich tych cech jest oczywiście nieprawdziwy. Człowiek, jaki można odtworzyć w dzisiejszej nauce, jest zwierzęciem podobnym do innych. Ale jeśli osądzimy przynajmniej dzięki biologicznym skutkom jego wyglądu i żywotnej aktywności, to czy nie jest on po prostu czymś zupełnie innym?

Filozof Erich Fromm napisał: „Człowiek nie jest rzeczą, ale żywą istotą, którą można zrozumieć tylko w długim procesie rozwoju. W każdej chwili swojego życia nie jest jeszcze tym, czym może się stać i czym może się stać. Takiej definicji nie można podać jako tabeli lub zegara, a jednak definicji tej esencji nie można uznać za całkowicie niemożliwą. ”

Oczywiście w zwykłym życiu pytanie „kto jest osobą?” Jest rozwiązywane po prostu. Nikt nie myli ludzi z małpami, kotami lub psami. Po pierwsze, osoba charakteryzuje się specyficznym wyglądem i zachowaniem, a po drugie, osoba jest racjonalną istotą ze świadomością. A co to znaczy posiadać świadomość? Posiadanie świadomości oznacza oddzielenie się od całego świata, utrzymanie tej różnicy, formowanie i formułowanie własnej Jaźni, posiadanie umiejętności samowiedzy.

Ale przecież osoba nie tylko posiada świadomość, aktywnie z niej korzysta, jest to dla niego niezwykle ważne. A jak osoba korzysta ze świadomości? Po pierwsze, tworzy racjonalny, podporządkowany prawom obrazu świata. Po drugie, wyraża siebie, przekazuje swoje myśli i uczucia językiem i mową.

Doktryna duszy

( Schemat 25 ) (A, s. 50 // Filozofia: dtv-Atlas. M., 2002). Według Arystotelesa dusza człowieka składa się z trzech części:


border=0


- wegetatywna lub roślinna dusza;

- zmysłowa lub zwierzęca dusza;

- racjonalna dusza.

Funkcją duszy rośliny jest odżywianie, zwierzęce odczucie i lokalna mobilność, umysł - aktywność duchowa.

Umysł zajmuje specjalną pozycję: można go podzielić na pasywne i aktywne (tworzenie). Bierny umysł reprezentuje materię (potencjał), a aktywny - formę (rzeczywistą). Bierny umysł wiąże się z uczuciami, ale zna przedmioty dzięki swojej idealnej formie. Aktywny umysł nie jest związany z ciałem, jest „dostawcą” czystych form. Bierny umysł jest indywidualny, śmiertelny, aktywny jest uniwersalny, nieśmiertelny.

Arabski filozof Al-Farabi (IX-X w.) Twierdzi, że człowiek staje się osobą, gdy uzyskuje naturalną formę, zdolną i gotową stać się rozumem w działaniu . Początkowo ma pasywny umysł, porównywalny do materii. W następnym etapie pasywny umysł przechodzi do umysłu w akcji i przez nabytego umysłu. Jeśli bierny umysł jest materią dla nabytego umysłu, ten drugi jest jakby materią dla umysłu czynnego. „Fakt, że przelewając się, przelewa się od Allaha do umysłu aktywnego, wylewa go na swój cierpiący umysł za pośrednictwem nabytego umysłu, a następnie na jego zdolności wyobraźni. A ten człowiek, dzięki temu, że zostaje wlany z Allaha do swojego postrzegającego umysłu, staje się mądrym człowiekiem, filozofem, właścicielem doskonałego umysłu, a dzięki temu, że Allah wpada w jego zdolność wyobraźni, jest prorokiem, wróżbitą przyszłości i interpretatorem obecnych prywatnych wydarzeń. Jego dusza jest doskonała, połączona z aktywnym umysłem. Taka osoba powinna być imamem, tj. władca duchowy.



Średniowieczny filozof Albert Wielki uczy nieśmiertelności duszy indywidualnej, co jest naturalne dla doktryny chrześcijańskiej. Co więcej, aktywny umysł jest częścią duszy i zasadą tworzenia form w człowieku. Jest on reprezentowany w ludziach w postaci indywidualnych wariacji, ale w wyniku boskiego stworzenia uczestniczy w uniwersalnym i dlatego pozwala na zasadniczo znaczącą, obiektywną wiedzę. Dusza jest całością, zawierającą jednak różne siły, w tym zdolności wegetatywne, wrażliwe i racjonalne.

Uczeń Alberta Tomasza z Akwinu udowadnia nieśmiertelność indywidualnej duszy człowieka przez to, że będąc formą ciała, dusza, nawet po oddzieleniu od ciała, zachowuje jakość indywidualności.

Antropologia filozoficzna XX wieku. opiera się głównie na danych biologicznych .

Helmut Plesner twierdzi, że pozycjonalność jest nieodłączną częścią wszystkich żywych istot: wyróżnia się na tle tego, co istnieje poza jego środowiskiem, koreluje z nim i postrzega jego reakcje. Formą organizacji zakładu jest otwartość: jest osadzona w środowisku, bezpośrednio od niej zależy. Zamknięta forma zwierzęcia , przeciwnie, dzięki rozwojowi narządów (i mózgu jako organu centralnego), skupia ciało bardziej na sobie i tym samym zapewnia mu większą niezależność. Tylko osoba wyróżnia się ekscentryczną pozycją , ponieważ dzięki samoświadomości jest w stanie odruchowo się leczyć. Postrzega siebie w trzech aspektach: jako dane ciało , jako dusza w ciele i jako ja , z punktu widzenia którego przyjmuje ekscentryczną pozycję. Ze względu na odległość, z której dana osoba się traktuje, życie dla niego jest zadaniem, które wykonuje. Od samego siebie i tylko od siebie jest zobowiązany robić to, co musi być, i dlatego jest naturalnie skłonny do kultywowania siebie.

Powody Arnolda Gehlena bardziej krytycznie. Jeśli zwierzę jest dobrze przystosowane do środowiska, całkowicie pod kontrolą instynktu, osoba jest biologicznie destrukcyjną istotą . Jego istnienie jest zagrożone ze względu na jego nieprzydatność i wymuszanie instynktów . Ale z drugiej strony jest otwarty na świat, a zatem jest w stanie się uczyć, ponieważ nie ogranicza się do żadnego horyzontu doświadczenia lub wzorca zachowania. Dlatego dzięki swojej refleksyjnej świadomości człowiek jest w stanie odbudować warunki swojego życia (przetrwanie), tworząc dla siebie sztuczne środowisko - kulturę .

Ewolucyjna teoria wiedzy

Fundamentalna w tym obszarze jest praca Konrada Lorenza „Nauki Kanta na temat a priori w świetle współczesnej biologii” (1941). Jego główną ideą jest to, że wstępne założenie naszego myślenia („a priori” Kanta) jest owocem ewolucji. Badanie Lorentza na temat ludzkiego „aparatu budowania obrazu świata” opiera się na podstawowej zasadzie: żyć jest uczyć się . Ewolucja jest procesem, w którym zdobywana jest wiedza: „Nasze ... z góry ustalone formy kontemplacji i kategorii dostosowują się do świata zewnętrznego zgodnie z dokładnie tymi samymi prawami, które sprawiają, że kopyto konia ... pasuje do ziemi stepowej, płetwy ryby ... do wody.” Ponieważ nasz aparat do budowania pokoju pod presją selekcji przez miliony lat nie mógł pozwolić sobie na błędy zagrażające jego istnieniu, jego podane parametry w dużej mierze odpowiadają wyświetlanemu środowisku. Z drugiej strony nasza zdolność do „reprodukcji świata” zawodzi, jeśli chodzi o wspólne połączenia (na przykład mechanikę fal i fizykę atomową). Dlatego nasze dziedziczne formy kontemplacji przestrzeni, czasu i przyczynowości mają największe prawdopodobieństwo , ale bynajmniej nie ostateczna autentyczność. Cała wiedza jest mianowaniem „hipotez roboczych”.

Lorenz badał także „moralne zachowanie” zwierząt i odziedziczone formy ludzkiego zachowania. Zjawiska moralne, takie jak egoizm i altruizm, występują u zwierząt w taki sam sposób, jak agresywność i mechanizmy jej kontroli. Ze względu na ambiwalentność cech naturalnych (na przykład agresywność i zachowania społeczne), faktyczny determinizm przez wrodzoną formę zachowania powinien być brany pod uwagę w badaniu jako stan obecny , ale nie może służyć jako miara należnego .

Jaki jest więc problem filozoficzny człowieka? I dlaczego E. Fromm twierdzi, że niemożliwe jest zdefiniowanie osoby? Faktem jest, że opisaliśmy tylko biologiczną stronę człowieka, ale to nie jest cały człowiek. Filozofowie wszystkich czasów próbowali rozwiązać tajemnicę dwoistości ludzkiej natury . Jako osoba łączy biologiczną i duchową, ostateczną ziemską egzystencję i pragnienie życia wiecznego, znaczące i pozbawione znaczenia, indywidualną wyjątkowość i społeczne „bez twarzy”.

Rosyjski filozof Władimir Sołowj napisał: „Z jednej strony człowiek jest stworzeniem o bezwarunkowym znaczeniu, z bezwarunkowymi prawami i żądaniami, a ten sam człowiek jest tylko ograniczonym i przejściowym zjawiskiem, faktem wśród wielu innych faktów, ze wszystkich stron są one ograniczone i od nich zależny, a nie tylko jednostka, ale cała ludzkość. ” Okazuje się, że my, chcąc nie chcąc, musimy zdecydować i wybrać jedną z dwóch alternatyw (trzecia nie jest podana): albo uznać, że człowiek ma swoją wartość absolutną, jego bezwarunkowe prawa nie tylko we własnych oczach, ale także w skali uniwersalnej, lub ten człowiek jest tylko prostym faktem biologicznym, tj. coś warunkowego, ograniczonego, zjawisko, które istnieje dzisiaj i może nie być jutro. Vl. Sołowjow pisze dalej: „Człowiek jako fakt sam w sobie nie jest prawdziwy i nie jest fałszywy, ani dobry ani zły, jest tylko naturalny, jest tylko potrzebny, po prostu istnieje. A jeśli tak, niech osoba nie dąży do prawdy i dobra, ponieważ wszystko to są tylko warunkowe pojęcia, w istocie, puste słowa. Jeśli osoba jest tylko faktem, jeśli jest nieuchronnie ograniczana przez mechanizm rzeczywistości zewnętrznej, nawet jeśli nie szuka niczego więcej niż tę naturalną rzeczywistość, niech je, pije, baw się dobrze, a jeśli nie jest szczęśliwy, może może położyć swoje rzeczywiste istnienie koniec.

Faktem jest, że trudno jest osobie zgodzić się z faktem, że jest to tylko fakt biologiczny, przypadkowe zjawisko naturalne. A jeśli tak jest, mamy intuicyjną postawę, że nasze istnienie powinno być wypełnione głębokim znaczeniem. Jak działa ta instalacja?

Emma Moshkovskaya

Opowieść o głowie

Postanowiłem jakoś się udać

Nie chcesz już żyć

W takim razie z dużą dużą górą

Postanowiła się spieszyć ...

A ona mówi swoim stopom,

To było tam natychmiast.

I nogi natychmiast ucierpiały

Ta zła głowa

Ale zgubiłem się i poszedłem

W drugą stronę!

A od tej strony

Oni nigdy nie byli

To z przyjemnością

Galopował, chodził i biegał!

A ponieważ nogi do głowy

Doskonałe nastawienie

Wtedy wszędzie po tej stronie

Zabrali go ze sobą!

A od tej strony

Wszystko było nieznane

To znaczy ta głowa

Wszystko było interesujące!

A co to jest dookoła?

A co to za róg?

I głowa spojrzała

We wszystkich twoich oczach

A słońce ją ogrzewało,

Groziły jej burze!

A głowa była przerażająca!

I była zabawna!

I o wielkim żalu

Ona całkowicie zapomniała!

Renesansowy filozof Giovanni Picot w sprawach Mirandoli (XV wiek), w słynnej Mowie o godności człowieka, napisał, że kończąc tworzenie świata, Bóg już rozdzielił wszystkie cechy, więc osoba nie otrzymała niczego szczególnego. Dlatego powiedział człowiekowi: „Nie masz granic nie do pokonania - sam będziesz musiał ... zdefiniować swoją naturę, używając swojej wolnej woli. Umieściłem cię w centrum świata, aby stamtąd można było spojrzeć na wszystko, co istnieje na tym świecie ... Swobodnie schodzisz do niższego świata i stajesz się na równi z bydłem. Ale masz także wolność, by wznieść się do wyższego świata boskości, decydując się na to swoim własnym duchem ”. To jest istota renesansowego antropocentryzmu .

Jak powstaje to ustawienie w człowieku? Należy pamiętać, że świadomość i samoświadomość osoby nie rozwija się i nie działa w „próżniowej” przestrzeni. Jest to możliwe tylko w ramach ludzkiej kultury . Dlatego, w najszerszym znaczeniu tego słowa, każde znaczące życie osoby jest życiem kulturalnym, a osoba w istocie jest istotą kulturową. Aby to zrozumieć, porównajmy życie ludzkie i życie zwierzęcia w jednym istotnym aspekcie - naturze związku z otoczeniem. Co widzimy Zwierzę aktywnie dostosowuje się do środowiska, stara się z nim połączyć. Jego zdolność do przetrwania zależy od tej zdolności. Człowiek jednak nie tyle dostosowuje się, lecz aktywnie „dostosowuje” naturę, przekształca ją, aby zaspokoić swoje potrzeby. Człowiek obdarzony jest umiejętnością „zawijania natury przeciwko własnej”. Z pomocą coraz bardziej zaawansowanych urządzeń jest w stanie zmienić, odbudować konfigurację otaczającego go świata.

Zasadniczą różnicą działalności człowieka od aktywności zwierząt jest to, że u zwierząt tylko zaspokajanie życiowych potrzeb, a u ludzi to zadanie + mechanizm „społecznego dziedzictwa” programów behawioralnych . To znaczy u ludzi genetyczny mechanizm przekazywania programów behawioralnych z pokolenia na pokolenie, z gatunków na jednostki, jest „zaniknięty”.

Jaka jest istota mechanizmu „dziedziczenia społecznego”? To - jak pisze Moses Kagan w swojej książce „Filozofia kultury”, jest „uprzedmiotowienie” nagromadzonego ludzkiego doświadczenia, które pozwoliło mu zachować w zobiektywizowanym i oderwanym od samego siebie człowieku - a więc nie znikającym ze śmiercią - rodzaj zdobytej wiedzy, wartości i umiejętności ”. „Tak więc, konkluduje Kagan,„ istnienie biologiczne stało się jednocześnie społeczne, dzięki nieznanej naturze rodzaju działalności - działalności człowieka. W rezultacie działalność człowieka wytworzyła nową - ludzką formę bycia - kulturę. ”

Istotą życia kulturalnego człowieka jest ciągły wysiłek, nieustanna praca, kierowana przez świadomość . Wysiłki te można skierować na zewnątrz, aby stworzyć sztuczne siedlisko, które jest wygodne dla ludzi. Pojawia się więc świat „drugiej natury”, tj. świat materialnych przedmiotów i systemów tworzonych przez ludzkie ręce. Ale te wysiłki mogą być zastosowane do samej osoby, ponieważ osoba kulturalna staje się nie tyle w naturze (to znaczy ze względu na swoje cechy biologiczne), ale mimo to przekształca swoją naturę w odpowiedni standard kulturowy. Tam, gdzie te świadome wysiłki słabną lub ustają, kultura zaczyna ginąć. Tak więc istnienie kultury zależy od jej ciągłej reprodukcji.

Czym jest kultura? Istnieją trzy elementy życia kulturalnego danej osoby. Po pierwsze, są to sposoby działania człowieka, schematy, wzorce, zgodnie z którymi człowiek buduje swoją pracę i zachowanie . Co to jest konkretnie? Jest to zestaw metod „operowania”, operowania obiektami, a także metod komunikacji, prezentacji ich myśli i uczuć, metod komunikacji. Są to „matryce” zachowań poznanych w dzieciństwie, których używamy przez całe życie. Po drugie, kultura jest całością obiektów kulturowych tworzonych przez ludzi, co nazywa się „drugą naturą” . Pomyśl o tym, czym różni się drewniana łyżka od zdrewniałej gałązki? Łyżka jest korzystna, a gałąź istnieje sama. Faktem jest, że każdy obiekt kulturowy jest funkcjonalny, jego cel jest ukryty w swojej formie, ponieważ został stworzony specjalnie, aby zaspokoić pewne ludzkie potrzeby. Opanowując funkcje obiektów kultury, czujemy się komfortowo w sztucznym, kulturowym środowisku. Trzecim elementem życia kulturalnego człowieka są wartości duchowe : prawda, piękno, dobro, wiara, nadzieja, miłość itd. Nie są to prawdziwe, ale idealne „matryce” ludzkich uczuć, myślenia i zachowania.

Sam człowiek jest także produktem kultury. Całe życie spędza w ramach „drugiej natury”, jest to jedyne możliwe dla niego siedlisko, co oznacza, że ​​sam ocenia siebie jako podmiot kulturowy, poprzez swoją rolę, cel, funkcję, wartość w kulturze.

Wizerunek osoby w kulturze podlega ciągłej transformacji. Człowiek zawsze mocno odczuwał niezadowolenie ze swojego biologicznego ciała, nieustannie je zmieniał zgodnie z pewnymi wzorcami kulturowymi. Najczęstszą i „miękką” formą kulturowej „stylizacji” ludzkiej chmury biologicznej jest noszenie odzieży, biżuterii, stosowanie kosmetyków itp. W tym człowieku kładzie się głęboki sens kulturowy. Ale jednocześnie człowiek pozostaje nosicielem natury biologicznej. Przez swój biologiczny wygląd człowiek nie różni się zbytnio od swojego prymitywnego przodka. W jaki sposób te dwa aspekty odnoszą się do człowieka: biologicznego i społeczno-kulturowego?

По мнению нидерландского культуролога Йогана Хёйзинги базовой для культуры является такой феномен бытия человека как игра . Игра древнее культуры. Игра распространяется одновременно на мир животных и мир людей, значит, она не опирается по своей сущности на какой-нибудь рациональный фундамент, она не связана ни с определенной ступенью культуры, ни с определенной формой мировоззрения. Поэтому игра предшествует культуре, сопровождает ее, пронизывает ее от рождения до настоящего времени. Вместе с тем культура не происходит из игры в результате некоторой эволюции, а возникает в форме игры: «культура изначально разыгрывается» – самой культуре в исходных ее формах присуще нечто игровое, т.е. она осуществляется в формах и атмосфере игры.

Альберт Кравченко

Украшения и одежда